موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه Journal of New Achievements in Humanities Studies (Jonahs) مجله دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی 2588-6967 نقش درس پژوهی در بهبود کیفیت آموزشی: یک مطالعه ترکیبی در مدارس متوسطه ایران FA حسین متفکر استادیار گروه علمی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران حسین متفکر استادیار گروه علمی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران رقیه عباس پور شیرجوپشت دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت منابع انسانی اسلامی، دانشگاه پیام نور واحد دماوند و دبیر زبان و ادبیات فارسی منطقه 10 آموزش و پرورش شهر تهران، ایران رقیه عباس پور شیرجوپشت دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت منابع انسانی اسلامی، دانشگاه پیام نور واحد دماوند و دبیر زبان و ادبیات فارسی منطقه 10 آموزش و پرورش شهر تهران، ایران مقدمه و مسئله: کیفیت آموزشی یکی از چالش های اساسی نظام آموزشی ایران است. روش های سنتی تدریس، انزوای حرفه ای معلمان و نبود بازخورد نظام مند از جمله موانع اصلی بهبود کیفیت هستند. درس پژوهی به عنوان یک رویکرد مشارکتی و پژوهش محور، در کشورهای موفق باعث ارتقای تدریس و یادگیری شده است. با این حال، مطالعات داخلی عمدتاً مروری و فاقد داده های میدانی هستند. هدف این پژوهش، تبیین نقش درس پژوهی بر بهبود کیفیت آموزشی با استفاده از روش ترکیبی است. روش شناسی: این پژوهش از نظر هدف کاربردی، از نظر ماهیت توصیفی پیمایشی با رویکرد ترکیبی (کمی و کیفی) بود. جامعه آماری شامل ۴۲۰ معلم و مدیر مدارس متوسطه شهر دماوند و تهران بود. حجم نمونه با فرمول کوکران ۲۰۱ نفر تعیین و با نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب شدند. ابزار اصلی، پرسشنامه محقق ساخته ۴۲ گویه ای با ۶ مؤلفه اصلی (همکاری، طراحی تدریس، بازخورد، بازتاب، کیفیت تدریس، مشارکت دانش آموزان) و یک بخش موانع اجرایی بود. روایی محتوایی با CVR و CVI، روایی سازه با تحلیل عاملی تأییدی تأیید شد. پایایی کل پرسشنامه با آلفای کرونباخ ۰.۹۴۲ به دست آمد. بخش کیفی شامل مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۵ معلم مجرب بود. داده های کمی با SPSS و AMOS و داده های کیفی با تحلیل مضمون تحلیل شدند. یافته ها: میانگین نمره کیفیت آموزشی (۴.۱۲ از ۵) به طور معناداری بالاتر از سطح متوسط بود (t=18.3, p<0.001). مؤلفه های «همکاری گروهی» (β=0.48) و «بازخورد مستمر» (β=0.44) بیشترین تأثیر را بر کیفیت تدریس داشتند. درس پژوهی باعث افزایش مشارکت فعال دانش آموزان (میانگین ۴.۰۵) و تفکر انتقادی (میانگین ۳.۹۲) شد. مهم ترین موانع شامل «کمبود زمان» (۸۷٪) و «بار اداری زیاد» (۷۹٪) بود. بین معلمان با سابقه مختلف تفاوت معناداری در اثربخشی ادراک شده مشاهده نشد (p=0.21). تحلیل کیفی پنج مضمون اصلی را آشکار ساخت: همکاری حرفه ای، بهبود طراحی آموزشی، یادگیری دانش آموز محور، چالش های اجرایی و نیاز به توانمندسازی. بحث و نتیجه گیری: درس پژوهی با ایجاد بستر همکاری، بازخورد مستمر و بازتاب جمعی، کیفیت آموزشی را به طور معناداری بهبود می بخشد. موانع ساختاری (زمان، برنامه های اداری) اصلی ترین محدودیت ها هستند. پیشنهاد می شود درس پژوهی در برنامه توانمندسازی معلمان گنجانده شود، زمان اختصاصی در تقویم مدارس برای آن در نظر گرفته شود و مدیران مدارس در این رویکرد آموزش ببینند. https://www.jonahs.ir/downloadfilepdf/10881215