موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه مجله دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی 2588-6967 8 93 2026 01 31 تحلیل حقوقی و مدیریتی چالش‌های ثبت اختراعات در حوزه فناوری‌های نوین 53 75 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA عباس گروه حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اهواز، خوزستان، ایران 2025 10 05 ثبت اختراعات در حوزه فناوری‌های نوین، به‌ویژه در عرصه‌هایی مانند هوش مصنوعی، زیست‌فناوری، اینترنت اشیا، فناوری بلاک‌چین، نانوفناوری و فناوری‌های همگرا، به یکی از موضوعات پیچیده و راهبردی در نظام‌های حقوق مالکیت فکری و مدیریت نوآوری تبدیل شده است. هدف این پژوهش، تحلیل حقوقی و مدیریتی مهم‌ترین چالش‌های ثبت اختراعات در حوزه فناوری‌های نوین و تبیین نحوه اثرگذاری این چالش‌ها بر کارآمدی نظام ثبت اختراع، امنیت حقوقی مخترعان و ظرفیت تجاری‌سازی فناوری است. این پژوهش با رویکردی ترکیبی و با استفاده از تحلیل اسنادی، مرور نظام‌مند منابع علمی و بررسی داده‌های نمونه‌مبنا انجام شده است. در بخش کیفی، اسناد حقوقی، گزارش‌های بین‌المللی و مطالعات علمی مرتبط در بازه 2015 تا 2026 بررسی شدند و در بخش کمی، داده‌های نمونه‌ای مربوط به ادراک متخصصان حقوقی و مدیریتی از موانع ثبت اختراع از طریق تحلیل توصیفی و مقایسه‌ای سازمان‌دهی شد. نتایج نشان داد که مهم‌ترین چالش‌های حقوقی شامل ابهام در احراز معیارهای نوآوری و گام ابتکاری در فناوری‌های پیچیده، دشواری انتساب پدیدآورندگی در اختراعات مبتنی بر هوش مصنوعی، تعارض‌های فراملی در استانداردهای ثبت، و کندی انطباق قوانین با تحولات فناورانه است. همچنین، از منظر مدیریتی، فقدان راهبرد مالکیت فکری در شرکت‌های فناور، ضعف هماهنگی میان واحدهای فنی و حقوقی، هزینه‌های بالای ثبت بین‌المللی، و کمبود دانش تخصصی در مستندسازی اختراع از جمله موانع اصلی شناسایی شد. بر پایه یافته‌ها، می‌توان نتیجه گرفت که مواجهه مؤثر با چالش‌های ثبت اختراعات در فناوری‌های نوین، مستلزم رویکردی تلفیقی است که در آن اصلاحات حقوقی، بازطراحی سازوکارهای ارزیابی اختراع، ارتقای مدیریت مالکیت فکری در سازمان‌ها و توسعه تفسیرهای تخصصی متناسب با ماهیت فناوری‌های نوظهور به‌صورت هم‌زمان دنبال شود. /downloadfilepdf/33472