تحولات پویای جمعیتی از جمله تغییر ساختار سنی، سالمندی جمعیت، نوسانات نرخ باروری و الگوهای مهاجرتی، از جمله کلان روندهای ساختاری هستند که ساختار اقتصادی و اجتماعی کشورها را دگرگون ساخته و ضرورت بازنگری در نظام سیاست گذاری عمومی را اجتناب ناپذیر می سازند. در این میان، بخش تعاون و نظام رفاه اجتماعی به عنوان ارکان اصلی توزیع عادلانه ثروت، کاهش نابرابری و حمایت از اقشار آسیب پذیر، بیشترین تأثیر را از این تحولات پذیرفته اند. پژوهش حاضر با هدف بررسی جامع «تأثیر پدیده جمعیت شناسی بر سیاست های حمایتی در بخش تعاون و رفاه اجتماعی» انجام گرفته است. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش شناسی، توصیفی-همبستگی و علی-مقایسه ای است که به صورت پیمایشی اجرا شده است. جامعه آماری پژوهش شامل مدیران، برنامه ریزان و کارشناسان ارشد وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و اتحادیه های تعاونی استان تهران در سال ۱۴۰۴ بود که با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، تعداد ۲۴۰ نفر به عنوان نمونه نهایی برگزیده شدند. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه های استاندارد تغییرات جمعیتی، کارآمدی سیاست های حمایتی و عملکرد بخش تعاون بود که پایایی آن ها با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ بالاتر از ۰.۸۴ تأیید گردید. داده های جمع آوری شده با استفاده از آمار توصیفی و آزمون های استنباطی شامل ضریب همبستگی پیرسون، تحلیل رگرسیون چندگانه و تحلیل مسیر در نرم افزار SPSS و Amos مورد تحلیل قرار گرفتند. نتایج حاصل از تحلیل داده ها نشان داد که شاخص های پدیده جمعیت شناسی (به ویژه سالمندی و تغییر تکفل خانوار) تأثیر معنادار، منفی و مستقیم بر پایداری منابع صندوق های حمایتی و ساختار سنتی تعاون دارند؛ در حالی که بازطراحی سیاست های حمایتی مبتنی بر رویکرد تعاون محور می تواند به عنوان یک متغیر تعدیل گر قدرتمند، اثرات منفی این بحران را خنثی سازد. یافته های این پژوهش نشان می دهد که گذر از سیاست های حمایتی سنتی به سمت مدل های نوآورانه تعاونی های اجتماعی و سلامت، راهکار اصلی مقابله با چالش های جمعیت شناختی قرن حاضر است.

پدیده جمعیت شناسی سیاست های حمایتی بخش تعاون رفاه اجتماعی سالمندی جمعیت