استرس تحصیلی یکی از چالش‌های رایج در دوران تحصیل، به‌ویژه در مقطع ابتدایی است که می‌تواند تأثیرات نامطلوبی بر یادگیری، سلامت روان و عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان داشته باشد. در سال‌های اخیر، رویکرد ذهن‌آگاهی به عنوان یک مداخله‌ی مؤثر در کاهش استرس و بهبود سلامت روان در گروه‌های سنی مختلف، مورد توجه قرار گرفته است. این مقاله مروری، با هدف ارائه یک نمای کلی جامع و تحلیلی از پژوهش‌های انجام‌شده در زمینه کاربرد راهکارهای مبتنی بر ذهن‌آگاهی برای کاهش استرس تحصیلی دانش‌آموزان ابتدایی تدوین شده است. رویکرد پژوهش حاضر، مرور نظام‌مند و تحلیل کیفی ادبیات علمی موجود است. بدین منظور، پایگاه‌های داده علمی برجسته مانند PubMed, Scopus, Web of Science، و همچنین پایگاه‌های داخلی چون Magiran و SID با استفاده از ترکیبی از کلیدواژه‌های فارسی و انگلیسی مرتبط با «ذهن‌آگاهی»، «استرس تحصیلی»، «دانش‌آموزان ابتدایی» و «راهکارهای کاهش استرس» جستجو شدند. مقالات پس از اعمال معیارهای ورود (مانند تمرکز بر دانش‌آموزان مقطع ابتدایی، استفاده از مداخلات ذهن‌آگاهی، و گزارش نتایج مرتبط با استرس تحصیلی) و معیارهای خروج (مانند مقالات غیرمرتبط، مرورهای تکراری، و مطالعات فاقد داده‌های کافی)، مورد بررسی و تحلیل قرار گرفتند. یافته‌های کلی حاصل از تحلیل منابع نشان می‌دهد که مداخلات ذهن‌آگاهی، اعم از آموزش مستقیم تکنیک‌های ذهن‌آگاهی، برنامه‌های مبتنی بر حضور ذهن در محیط مدرسه، و کاربرد در چارچوب روش‌های آموزشی، پتانسیل قابل توجهی در کاهش سطوح خودگزارش‌دهی استرس، بهبود نشانگرهای فیزیولوژیک استرس، افزایش تمرکز و توجه، و ارتقاء بهزیستی عاطفی و اجتماعی دانش‌آموزان ابتدایی دارند. با این حال، نتایج برخی مطالعات نیز بر لزوم توجه به تفاوت‌های فردی، فرهنگی و نیاز به آموزش و حمایت کافی از مجریان مداخلات (معلمان و والدین) تأکید دارند. در نهایت، این مرور بر اهمیت ادغام راهکارهای ذهن‌آگاهی در برنامه‌های آموزشی و حمایتی مدارس و همچنین نیاز به پژوهش‌های آینده با روش‌شناسی قوی‌تر، پیگیری بلندمدت اثرات مداخلات، و بررسی اثربخشی آن‌ها در بسترهای فرهنگی و اجتماعی متنوع‌تر صحه می‌گذارد.

ذهن‌آگاهی استرس تحصیلی دانش‌آموزان ابتدایی کاهش استرس سلامت روان برنامه‌های آموزشی