مقدمه: روش های سنتی تدریس که بر سخنرانی و حفظ مطالب استوارند، در دهه های اخیر با انتقادات جدی از سوی متخصصان تعلیم و تربیت مواجه شده اند. در مقابل، رویکرد درس پژوهی به عنوان یک الگوی مشارکتی و مبتنی بر تأمل گروهی معلمان، نویدبخش بهبود کیفیت یادگیری و افزایش انگیزه دانش آموزان است. هدف: پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی درس پژوهی و روش های سنتی تدریس بر انگیزه تحصیلی و یادگیری مفاهیم علوم تجربی در دانش آموزان پایه پنجم ابتدایی انجام شد. روش: این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، شبه تجربی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان پسر پایه پنجم ابتدایی شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ بود. نمونه آماری با روش خوشه ای چندمرحله ای، ۶۰ دانش آموز (۳۰ نفر گروه آزمایش و ۳۰ نفر گروه کنترل) انتخاب شدند. گروه آزمایش به مدت ۸ جلسه ۴۵ دقیقه ای با رویکرد درس پژوهی و گروه کنترل با روش سنتی (سخنرانی) آموزش دیدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه استاندارد انگیزه تحصیلی هارتر (۱۹۸۱) با ضریب پایایی ۰٫۸۷ و آزمون محقق ساخته یادگیری مفاهیم علوم با روایی محتوایی تأیید شده و پایایی ۰٫۸۴ بود. داده ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA) تحلیل شدند. یافته ها: نتایج نشان داد که بین دو گروه از نظر انگیزه تحصیلی (F=24.32, p<0.001, η²=0.31) و نمره یادگیری (F=18.76, p<0.001, η²=0.26) تفاوت معناداری وجود دارد و گروه درس پژوهی عملکرد بهتری داشت. همچنین تأثیر درس پژوهی بر مؤلفه های انگیزه درونی (علاقه، تلاش، شایستگی ادراک شده) بیشتر از انگیزه بیرونی بود. نتیجه گیری: درس پژوهی به عنوان یک رویکرد فعال و مشارکتی، نسبت به روش های سنتی در افزایش انگیزه و یادگیری عمیق مفاهیم مؤثرتر است. پیشنهاد می شود معلمان دوره ابتدایی، به ویژه در تدریس علوم تجربی، از ترکیب روش سنتی برای ارائه مفاهیم پایه و درس پژوهی برای یادگیری عمیق و گروهی استفاده کنند.

درس پژوهی روش های سنتی تدریس انگیزه تحصیلی یادگیری علوم آموزش ابتدایی.